چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶
www.mokrian.ir

  • تاریخ: یکشنبه, ۲۵ تیر ۱۳۹۶ / ساعت ۱۹:۱۶:۴۵
  • شناسه خبر: 740

گردشگری سلامت ناجی بدون ناجی اقتصاد ارومیه

امروزه صنعت گردشگري سومين فعاليت اقتصادي پيشرو در جهان پس از نفت و خودروسازي محسوب می‌گردد و عاملي مهم در توسعه اقتصادي جهان به شمار می‌رود، علاوه بر آن دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی چون کم‌هزینه بودن، پربازده بودن، ارزآوري و اشتغال‌زایی بوده و راهي براي سرمایه‌گذاری مستقيم خارجي محسوب می‌گردد. با توجه مطالعات سازمان جهاني گردشگري […]

امروزه صنعت گردشگري سومين فعاليت اقتصادي پيشرو در جهان پس از نفت و خودروسازي محسوب می‌گردد و عاملي مهم در توسعه اقتصادي جهان به شمار می‌رود، علاوه بر آن دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی چون کم‌هزینه بودن، پربازده بودن، ارزآوري و اشتغال‌زایی بوده و راهي براي سرمایه‌گذاری مستقيم خارجي محسوب می‌گردد. با توجه مطالعات سازمان جهاني گردشگري (WTO) ميزان اشتغال‌زایی گردشگری ۱۱/۲ برابر سریع‌تر از ساير بخش‌ها عنوان‌شده است. ازلحاظ اقتصادي امروزه گردشگري يكي از بزرگ‌ترین و پرتنوع‌ترین صنايع جهان محسوب می‌شود.

البته گردشگري در ايران اهميت دوچندان دارد چون در رديف ۱۰ كشور اول جهان ازنظر جاذبه‌های گردشگری و ازنظر تنوع گردشگري جزو ۵ كشور اول جهان بوده و داراي مزيت نسبي بالقوه در اكثر شاخه‌های گردشگري هست. ايران در دهه ۵۰ شمسي رتبه اول گردشگري در خاورميانه را به خود اختصاص داده بود ولي پس ‌از انقلاب و جنگ ركود شديدي به وجود آمد و پس‌ازآن صنعت نفت به‌عنوان صنعت اول ايران موردتوجه ویژه قرار گرفت و صنعت توريسم مورد کم‌لطفی واقع گردید درصورتی‌که هر گردشگر خارجي كه وارد كشور می‌شود درآمدی بالغ‌بر ۱۵ بشكه نفت عايد كشور می‌شود كه بسيار کم‌هزینه‌تر بوده و در صورت توجه می‌تواند دو برابر صنعت نفت ارزآوری داشته باشد.(پژوهشگاه ميراث فرهنگي، صنایع‌دستی و گردشگري). با توجه به سند چشم‌انداز و برنامه چهارم توسعه ايران بايد در سال ۱۴۰۴ شمسي در رتبه اول منطقه درزمینه ی گردشگری باشد و به ۵/۱ درصد كل گردشگر و ۲ درصد كل درآمد گردشگري جهان دست پیداکرده باشد كه البته در عمل فاصله زيادي احساس می‌شود و نیازمندی يك برنامه‌ریزی فشرده و عملي هست.

از دلايل اهميت موضوع می‌توان اشاره كرد به این‌که استان آذربايجان غربي و شهرستان اروميه به دليل مرزي بودن و دوري از هسته‌ی قدرت و حكومت رونق و توسعه‌ی كمتري در مقايسه با برخي استان‌های ديگر دارد ولي درزمینه بهداشت و درمان و خدمات درماني و پزشكان متخصص در سطح بسيار بالايي نسبت به همسايگان خارجي به‌ویژه كشور عراق و نخجوان هست و اينكه اوضاع رو به رشد اقتصادي و درآمد بالای سرانه در اين کشورها به‌ویژه در منطقه خودمختار كردستان و اهميت دادن روزافزون آنان به‌سلامت و بهداشت و درمان خويش يك فرصت طلايي براي توسعه استان به وجود آورده است ازاین‌رو بر آن شديم تا به گوشه‌ای از اهميت موضوع اشاره نماييم که امید است قدمی مثبت در این زمینه باشد. از نکات مهم دیگر می‌توان به نزدیکی فرهنگ و زبان و آداب‌ورسوم مردم استان با همسایگان و گردشگران سلامت اشاره کرد که می‌تواند مشوق خوبی برای گردشگران باشد.

توريسم درماني به‌عنوان جنبه‌ای از صادرات خدمات هست كه می‌تواند ارزآوري بالايي براي کشورها باشد. توريسم درماني تنها شامل خدمات پزشكي نيست بلكه بر اين منطق استوار است كه درمان و معالجات پزشكي در كنار استراحت و فراغت ناشي از يك مسافرت خارجي می‌تواند به بهبود و سلامت انسان‌ها سرعت قابل‌توجهی ببخشد. با توجه به سطح بالاي علم پزشكي و توانمندي كشور ايران در ارائه خدمات درماني و پتانسيل موجود در اين زمينه و خصوصاً تجربه‌ای قوي در درمان و معالجات سخت از یک‌سو و برخورداري ایران‌زمین از جاذبه‌های طبيعي، سياحتي و توريستي فراوان از سوي ديگر يك برنامه‌ای منظم و داراي استراتژی‌های قوي و مشخص در مورد صنعت و کسب‌وکار توريسم درماني را می‌طلبد. اين مهم ميسر نمی‌شود مگر با همدلي و همكاري ميراث فرهنگي و گردشگري، وزارت بهداشت و درمان و سازمان توسعه تجارت ايران تا ايران به‌عنوان قطبي براي توريسم درماني در جهان معرفي گردد

آنچه مسلم است توسعه و رونق توريسم درماني در ايران همكاري صميمانه ميان سازمان ميراث فرهنگي با ساير ترجمان‌های زير ربط را می‌طلبد. حركت ستاد گردشگري سلامت در سازمان ميراث فرهنگي در دو مسير جذب بيماران خارجي با تبليغ وسيع و گسترده و سرمایه‌گذاری در بخش‌هاي مختلف پژوهش و آموزش، ايجاد مراكز درماني، کلینیک‌های مخصوص چكآپ، ايجاد مراكز مجهز اعم از مدرن و سنتي و اطلاع‌رسانی مناسب ازجمله راه‌هایی است كه روند ورود گردشگران سلامت را به استان آذربایجان غربی و مرکز آن ارومیه تسریع خواهد بخشید.

با توجه به در دسترس نبودن آمار دقيق و درست درباره‌ی تعداد گردشگران سلامت و ميزان هزینه‌های انجام‌شده توسط آنان بايد به‌صورت ميداني و تخميني آن را بررسي نماییم كه از چند منظر قابل‌بررسی است.

در اروميه ۱۱ بيمارستان وجود دارد كه ۵ بيمارستان به‌صورت دولتی و ۳ بيمارستان به‌صورت خصوصي و ۳ بيمارستان نیز زیر نظر ترجمان‌های نظامي و سازمان تأمین اجتماعي اداره می‌گردند. (معاونت برنامه‌ریزی دفتر آمار و اطلاعات ۶۹۱:۱۳۹۱) اطلاعات به‌دست‌آمده از دو بيمارستان اروميه كه نسبت به بیمارستان‌های دیگر ازلحاظ مساحت و بزرگي بسيار کوچک‌تر هستند نشان می‌دهد، دریکی از این بیمارستان‌ها در سه‌ماهه چهارم سال ۱۳۹۱ تعداد ۱۷۲ بيمار خارجي به آن بيمارستان مراجعه كرده كه ۱۵۹ نفر جراحی‌شده‌اند و ۲۳ نفر بستری‌شده و مورد مراقبت قرارگرفته‌اند كه درآمدی بالغ‌بر ۲٫۴۴۲٫۷۱۱٫۳۳۲ ريال عاید بیمارستان گردیده است البته لازم به ذكر است كه پزشكان علاوه بر هزينه بيمارستان، هزينه عمل كه چند برابر هزينه بيمارستان است را از گردشگران سلامت در مطب خود اخذ می‌کنند. كه آمار دقيقي از آن در دست نيست. از اين تعداد يعني ۱۷۲ نفر ۱۴۹ نفر تبعه عراق و از اقليم كردستان عراق بوده و ۲۳ نفر از جمهوري آذربايجان و منطقه خودمختار نخجوان بوده‌اند.

اطاعات به‌دست‌آمده از بيمارستان دیگری در اروميه نشان می‌دهد كه تعداد مراجعه‌کننده در سه‌ماهه چهارم سال ۱۳۹۱ تعداد ۱۷۴ گردشگر سلامت بوده كه درآمد آن برای بیمارستان مبلغ ۱٫۷۹۳٫۲۰۲٫۵۲۵ ريال هست كه ۱۰ نفر از نخجوان،۱ نفر از جمهوري آذربایجان، ۱ نفر تبعه تركيه و مابقي كه ۱۶۲ نفر می‌باشند تبعه اقليم خودمختار كردستان عراق بوده‌اند. كه اگر اين آمار را به ساير بیمارستان‌ها تعميم دهيم درآمدی بين ۵۰-۸۰ ميليارد ريال عايد بیمارستان‌ها و پزشكان می‌گردد كه رقم قابل‌توجهی هست.

طبق آمار به‌دست‌آمده از سالنامه آماري سال ۱۳۹۰ تعداد پزشكان شاغل در شهرستان اروميه ۱۸۷۲ نفر هست كه ۹۹۱ پزشك عمومي و ۴۴۰ پزشك متخصص وجود دارد كه پزشكان متخصص بيشتر موردنظر می‌باشند. چون توسط گردشگران سلامت بيشتر مورد مراجعه قرار می‌گیرند كه در جدول ۲-۵ تعداد و تخصص آنان ذکرشده است. البته در چند سال اخير تعدادشان بيشتر شده اما آمار دقيقي از آن‌ها در دست نيست.

جدول ۲-۵ تعداد و تخصص پزشكان اروميه (معاونت برنامه‌ریزی دفتر آمار و اطلاعات ۷۰۴:۱۳۹۱)

تخصص داخلي قلب عفوني اطفال زنان پلاستيك بيهوشي
تعداد ۳۸ ۱۶ ۸ ۵۴ ۶۳ ۲ ۴۳
تخصص پرتونگاري آسيب شتاسي اعصاب وتوان پوست و آميزش جراحي عمومي اورولوژي ارتوپدي
تعداد ۲۸ ۴۴ ۱۲ ۱۰ ۳۵ ۱۶ ۱۹
تخصص مغز و اعصاب گوش و حلق چشم
تعداد ۱۱ ۲۱ ۲۰

 

با توجه به نمونه‌گیری‌های انجام‌شده می‌توان گفت كه حداقل روزانه ۳ بيمار خارجي به مطب هر متخصص مشهور مراجعه می‌کنند كه هزينه ويزيت آنان ۷۰۰۰۰۰ ريال است كه اگر پزشكان مجرب داراي مطب كه اين ميانگين بيمار خارجي به آن‌ها مراجعه می‌کنند ۲۰۰ متخصص باشد و روزهای كاري آنان در سال ۳۰۰ روز باشد. سالانه ۱۸۰۰۰۰ نفر گردشگر سلامت به پزشكان متخصص شهرستان اروميه مراجعه می‌کنند و درآمد سالانه آن براي پزشكان ۱۲۶٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ريال هست.

شایان‌ذکر است كه داروخانه‌ها و آزمایشگاه‌ها و ساير اماكن ارائه‌کننده‌ی خدمات درماني درآمدهای خوبي از گردشگران سلامت دارند كه متأسفانه آمار دقيقي در دست نيست ولي رقم آن را حدود ۵۰-۱۰۰ ميليارد ريال می‌توان تخمين زد. خدمات دندانپزشكي نيز يكي از هدف‌های گردشگران سلامت در اروميه هست كه در شهر اروميه ۲۶۸ دندان‌پزشک وجود دارد كه با نمونه‌گیری و تخمين می‌توان تعداد گردشگران متقاضي خدمات دندانپزشكي رابین ۱۵۰۰۰-۲۰۰۰۰ تخمين زد كه حداقل سالانه درآمدی بالغ‌بر ۴ ميليارد ريال براي دندان‌پزشکان در بردارد.

با توجه به آمار سال ۹۰ كه در سالنامه آماري منتشرشده تعداد تبعه‌های عراق كه از هتل‌های اروميه استفاده کرده‌اند ۹۰۷۰ نفر بوده و تعداد تبعه‌های آذربايجان كه از هتل‌های اروميه استفاده کرده‌اند ۲۱۱۶ نفر می‌باشند كه البته با توجه به رشد ۶ برابري ورود گردشگران سلامت از عراق نسبت به سال ۹۰ و رشد ۳ برابري گردشگران آذربايجاني اين ارقام به‌مراتب بالاتر هست. (معاونت برنامه‌ریزی دفتر آمار و اطلاعات ۷۴۵:۱۳۹۱) به‌این‌ترتیب می‌توان تعداد افراد تبعه عراق كه از هتل‌های اروميه استفاده کرده‌اند رابین ۳۵-۴۵ هزار نفر تخمين زد و افراد آذربايجاني كه از هتل‌های اروميه استفاده کرده‌اند بين ۳-۵ هزار نفر تخمين زده می‌شود. كه حداقل نرخ رسمي هتل براي هر نفر ۵۰۰۰۰۰ ريال است كه درآمد سالانه‌ی هتل‌های شهر اروميه از گردشگران سلامت حداقل ۲۰ ميليارد ريال هست.

البته اين نكته را نباید فراموش کنیم كه كم بودن مسافران در هتل‌ها به نسبت ورود گردشگران به اين دليل است كه اكثريت گردشگران داراي فاميل و آشنا در شهرستان اروميه هستند و به منازل آنان مراجعه می‌کنند.

نکته‌ای كه قابل‌تأمل است اين است كه گردشگران سلامت وارده به شهرستان اروميه ۹۵ درصد از اقليم خودمختار كردستان عراق هست که داراي سطح درآمدی بالایی هستند و كالاهاي ايراني به نسبت كشور خودشان در سطح قيمت بسيار پایین‌تری قرار دارند. به همين دليل خریدهای کذائی در همه زمینه‌ها انجام می‌دهند و به‌ویژه ارزان بودن و خوشمزه بودن غذاهاي ايراني باعث شده كه رستوران‌ها و اماكن ارائه‌دهنده غذا در اروميه درآمد خوبي از اين بابت به دست بياورند.

اگر همه اين جنبه‌ها را در نظر بگيريم درآمدی كه عايد شهرستان اروميه می‌شود چيزي حدود ۴۰۰-۶۰۰ ميليارد ريال است كه به عبارتي ۰٫۴ درصد از كل توليد ناخالص داخلي استان آذربايجان غربي را به خود اختصاص می‌دهد.

بنا به نظر كارشناسان ۴۰۰۰-۷۰۰۰ دلار براي ايجاد يك اشتغال كافي است كه اگر اين مقدار را ۶۰۰۰ دلار در نظر بگيريم و با توجه به درآمد سالانه شهرستان از ارزآوری گردشگران سلامت حدود ۱۳۹۰۰۰۰۰ دلار است. سالانه براي ۲۳۱۷ نفر شغل ايجاد می‌شود كه اين خود رقم بالايي از ايجاد اشتغال به شمار می‌رود كه در صورت برنامه‌ریزی و امكانات لازم اين ارقام به‌مراتب می‌تواند بيشتر باشد. تعداد شغل‌های ایجادشده از طريق توريسم سلامت يعني ۲۳۱۷ نفر ۱٫۰۵ درصد از كل شاغلين ۱۰ ساله و بيشتر شهرستان اروميه را به خود اختصاص می‌دهد.

این‌ها همه در حالي است كه توجه لازم و برنامه‌ریزی مناسب توسط مسئولان در اين زمينه انجام‌نشده و حتي از قرار دادن اطلاعات در دست محققان خودداری می‌شود و يا اصلاً داده‌ای به اين صورت در اختيار ندارند كه اين خود نقص بزرگي هست. برای اینکه استان ما و شهر ارومیه بتواند مقصد اصلی گردشگران سلامت باشد باید برخی تهدیدها را به‌خوبی شناسایی کرد و برنامه‌ریزی مناسبی از طرف مسئولان برای برطرف کردن آن‌ها وجود داشته باشد. ازجمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به همسایه‌ی غربی ما ترکیه اشاره کرد که برنامه‌ریزی بسیار دقیق و منظمی در این زمینه دارد و با خدمات مناسب کم‌کم دارد توجه مردم کشورهای همسایه را به‌سوی خود جلی می‌کند و از ایران سبقت می‌گیرد. همچنین عدم وجود بیمه‌های بین‌المللی و قراردادهای دوطرفه برای پوشش گردشگران سلامت در دوره‌ی درمان خود جزو نقاط ضعف قابل‌توجه هست و گاهی نگاه صرف اقتصادی مردم و کادر درمانی به گردشگران سلامت از کیفیت خدمات ارائه‌شده به آنان می‌کاهد و علاوه بر خاطره‌ای بد در ذهن گردشگر به وجهه‌ی شهر عزیزمان ارومیه نیز لطمه وارد می‌گردد و تنش‌های ملی، قومی و مذهبی می‌تواند بین مردم و گردشگران فاصله ایجاد کند و نتیجه‌ی آن کاهش گردشگران باشد.

پس مسئولان باید با نگاهی کارشناسانه‌تر و عزمی جزم‌تر سعی بر رفع مشکلات موجود داشته باشند تا این پتانسیل بزرگ که می‌تواند مرهمی بر دردهای اقتصادی شهرمان باشد را تقویت نماید و خدمات بیشتر به گردشگران و نظارت دقیق‌تر بر خدمات درمانی و عمومی و تلاش در راستای ارتقای فرهنگ مهمان‌نوازی می‌تواند این امر را تسریع بخشد. امید است نتیجه آن قدمی در راستای توسعه‌ی همه‌جانبه در این دیار باشد.

بشیر تیباش – کارشناس ارشد علوم اقتصادی

انتهای پیام/ گ



گفتگو