شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶
www.mokrian.ir

  • تاریخ: دوشنبه, ۲۴ مهر ۱۳۹۶ / ساعت ۰۱:۳۱:۳۵
  • شناسه خبر: 1828

ادعاسازی منطقه ای و ضرورت وحدت ملی

ادعا Claim یک بیان یا اظهار زبانی، نمایشی یا رفتاری است که در صدد است تا حضّار را بر جدّی گرفتن شرایطی متقاعد کند. لازمه ی ساخته شدن یک مسئله ی اجتماعی موفقیت‌آمیز حال چه در داخل یا خارج کشور، متقاعد شدن دیگران، رسانه‌ها و تحلیل‌گران و حتی برخی دولتمردان نسبت به این ادعایی است […]

ادعا Claim یک بیان یا اظهار زبانی، نمایشی یا رفتاری است که در صدد است تا حضّار را بر جدّی گرفتن شرایطی متقاعد کند. لازمه ی ساخته شدن یک مسئله ی اجتماعی موفقیت‌آمیز حال چه در داخل یا خارج کشور، متقاعد شدن دیگران، رسانه‌ها و تحلیل‌گران و حتی برخی دولتمردان نسبت به این ادعایی است که مطرح می شود تا همگان بدانند که اولاً شرایطی ویژه وجود دارد ثانیاً این شرایط ویژه، مشکل‌زا، گسترده و شایع است و یا در مدت زمان کمی گسترش می یابد ثالثاً این شرایط ویژه، قابل کنترل و تغییر است و نهایتاً باید تغییر یابد تا از مراحل و عواقب بعدی پیش‌گیری شود. مثلاً هنگامی که ایران از طریق رسانه‌ها یا سخنگوی دولت خود می‌گوید که «داعش با حمایت مستقیم اسرائیل و عربستان در منطقه برای اهداف تروریستی و مذهبی تکفیری جولان می دهد» یا هنگامی که از طرف عربستان گفته می شود که «ایران در پی گسترش تشیّع بعنوان اهرم فشار منطقه ای است» هر دو ادعایی اند که می خواهند عمق یک مسئله ی اجتماعی-سیاسی منطقه ای از دیدگاه خود را جهت جلب توجه دیگرانِ موثر، بیان نمایند.

در بازی مسائل اجتماعی-سیاسی، گاهی یک تصویر می تواند کار هزاران عبارت را انجام دهد مانند تصویر آیلان یا دختری که از دست داعش نجات یافته و گریه و شوق و خشم و شکر و… در چهره اش ترکیب و تداعی یافته است. بنابراین بعد از ادعاسازی شفاهی، مرحله ی بعد، نمایشی خواهد بود. ایران صحنه های کشته شدن کودکان و غیرنظامیان توسط داعش را نشان می دهد و عربستان مراسم عزاداری شیعیان در بطن مناطق سنّی نشین را نشان می دهد و سپس چند انفجار و انتحار که ناگفته، ذهن مخاطب، آنها را به هم مرتبط سازد.

این بار نوبت به ادعای رفتاری می رسد به این معنا که در این مرحله بجای گفتن و نمایش، انجام کاری صورت می گیرد. این نوع ادعاها، غالباً شرایط یک مسئله را نوع بندی می کنند. مانند برگزاری نمایش خیابانی انزجار از داعش در ایران و زندانی کردن علمای شیعه در یمن و عربستان و غیره. در جهان همواره ادعاهای رفتاری بسیاری نسبت به مسائل مختلف نشان داده می شود از خودبستن مدافعان جنگل به تنه ی درخت ها جهت جلوگیری از تخریب گرفته تا اعتصاب غذا، راهپیمایی، کارناوال اعتراضی، مستندسازی و غیره.

ساختن دلایل منطقی، مستدل و معقول و اینکه چرا حضار یا مردم باید شرایط خاصی را مشکل‌زا بدانند محور اصلی تاکیدات در این ادعاهاست که ممکن است به شکل آمار و ارقام یا در قالب مطالب علمی و مستند، انواع جنبه های ضرر و زیان و عواقب و … را بنمایانند. باید در نظر داشت که بنا به گفته ی لوزیک (۱۳۸۳: ۵۳) در بازی مسائل اجتماعی، حقیقت مهم نیست! مهم آن است که آنچه حضار به آن اعتقاد دارند همان حقیقت است یعنی مهم آن است که آیا حضار یا مردم این ادعاها را حقیقت می دانند یا نمی دانند؟

از این شیوه های ادعاسازی در تبیلغات (مثلاً ریاست جمهوری، نمایندگی مجلس، شورا و…)، مجاب سازی و به اقناع رساندن (مثلاً جلسه ی خواستگاری، سازش و توافق و…)، توجیه و بهانه تراشی (مانند حادثه ی ۱۱سپتامبر برای توجیه حمله جهت تعقیب و نابودی تروریست، ادعای چنگیزخان در خونخواهی کاروان تجاریِ قتل و غارت شده توسط خوارزمشاهیان و…) به وفور و روزمره استفاده می شود. کار اصلی شبکه های مجازی پخش و انتشار همین مجموعه ادعاهای ادعاسازان است. اکنون به موضوع اصلی برگردیم. در منطقه، کشورها مرتب به صورت آشکار یا پنهان، سازمان یافته یا اتفاقی، کم یا زیاد، دوستانه یا خصمانه مشغول به ادعاسازی و انتشار آن هستند. میزان تکرار ادعا، اصرار بر آن، هزینه کردن و بسیاری موارد دیگر تضمین قبولاندن یا به سرانجام رساندن یک ادعاست. از دیرباز تاکنون ادعای شکنندگی اتحاد داخلی ایران هم از لحاظ مذهبی و هم زبانی توسط برخی کشورهای منطقه منتشر شده و می شود و هر از گاهی روی زخم این ادعا را با ناخن پشتوانه ی چند تصویر یا خبرکردن فعالیت مذهبی خارج از ایران و غیره می خراشند و این مهم نیست که حقیقت در داخل و خارج ایران چگونه است و آیا ادعا برگرفته از نتایج و مشاهدات مطالعات میدانی و تحقیقات آکادمیک بوده یا نه و از طرف دیگر به همان ترتیب مهم نیست که در حقیقت داعش از دل اسرائیل و عربستان برآمده باشد یا نه بلکه مهم موجه و مقبول نمودن این ادعا در مقیاس منطقه ای و حتی جهانی است.

حال این ادعا علیه ایران در منطقه وجود دارد که بیشترین بودجه ی خود را صرف تبلیغ مذهبی بعنوان اهرم فشار می کند و مردم خود را فراموش کرده و به دنبال اغتشاش است. از همه ی مراحل به موفقیت رساندن یک ادعا هم بهره می گیرند و مصداق ها و مثال هایی را هم چه از داخل ایران – مانند فلان مبلغ هدیه به ساخت ضریح یک امام- و چه خارج ایران – مانند حضور مدافعان حرم- به خورد رسانه های خود یا وابسته به خود می دهند تا آنچه که خود می خواهند را به باور عموم بنشانند.

آنچه که اکنون ضرورت دارد شناخت تکنیک ادعاسازی و مانند جداکردن قطعات مختلف یک اسلحه، تجزیه ی قطعات مختلف یک ادعاست تا مردم با آگاهی بتوانند تصاویر پنهان شده در کنه سه بعدی و چند بعدی آن را دریابند. از این رو، حفظ وحدت ملی و انسجام اجتماعی و افزایش اعتماد و باور مردمی در داخل کشور از ضرورت های اولویت‌دار است تا همچنان کشتی کشور بر دریای متلاطم سیاست روز با عزت و افتخار و اطمینان پیش برود. اینجاست که امروزه رسانه ها قوی ترین ابزار گسترش ادعاها هستند و برای کارسازی ادعاها باید رسانه ها، شبکه های ماهواره ای، شبکه های مجازی و اجتماعی، زیاد و متنوع و تقویت شوند.

جمع بندی

ادعاسازی، تبدیل به یک صنعت پیشرفته شده و دارای تکنیک ها، فنون ویژه و ابزار لازمه ی آن است. مجموعه ی چند ادعا می تواند مسئله ای را از ریشه تا ساختار – و حتی کاملاً متفاوت با واقعیت- شکل دهد و تبدیل به اهرم یا اسلحه یا مهره ی شطرنج یا توپ بازی گردد. از این رو اکنون در منطقه ادعاهای متفاوت و متعددی علیه ایران ساخته و پرداخته می شود که شناخت این ادعاها و تنویر افکار عمومی درخصوص ادعاسازی و ادعاسازها می تواند نقش بسزایی در ارتقای آگاهی سیاسی داشته باشد که یکی از مهم ترین اهداف آماج این ادعاها وحدت ملی و امنیت داخلی است. یک ادعا تفاوت های ظریفی با شایعه و دروغ دارد و در خود عناصری از شواهد واقعی را می گنجاند تا در بستر زمان، مقبول عموم افتد. گاهی یک ادعا، پروژه ای و گاهی پروسه ای پیش می روند که در هر حال، حفظ انسجام اقوام و مذاهب، ضرورت وحدت ملی و ارتقای امنیت داخلی باید جبین و جبهه ی کشور باشد.

غفور شیخی/ محقق و جامعه شناس

انتهای پیام/ ی



گفتگو