پنج شنبه ۳۱ خرداد ۱۳۹۷
www.mokrian.ir

  • تاریخ: سه شنبه, ۱۹ دی ۱۳۹۶ / ساعت ۰۳:۴۲:۲۸
  • شناسه خبر: 2572

مسیحیت تبشیری در مهاباد؛ سوء ظن یا حقیقت؟

اظهارات امام جمعه مهاباد در جلسه شورای اداری ۲۵ آذرماه ۹۶ در خصوص تبلیغ مسیحیت تبشیری و فرق انحرافی و ضاله در این شهرستان ما را واداشت علاوه بر پیگیری این ادعا از ماموستا سهرابی در خصوص سابقه حضور مسیحیت در مهاباد گزارشی را تهیه نماییم. مکریان؛ مسیحیت تبشیری چند سالی است که در ایران […]

اظهارات امام جمعه مهاباد در جلسه شورای اداری ۲۵ آذرماه ۹۶ در خصوص تبلیغ مسیحیت تبشیری و فرق انحرافی و ضاله در این شهرستان ما را واداشت علاوه بر پیگیری این ادعا از ماموستا سهرابی در خصوص سابقه حضور مسیحیت در مهاباد گزارشی را تهیه نماییم.

مکریان؛ مسیحیت تبشیری چند سالی است که در ایران فعالیت‌های خود را شدت داده است و این تحرکات آن قدر برای دشمنان ما مهم است که با تمام توان در حال حمایت مالی و معنوی از این فرقه و در اختیار گذاشتن انواع و اقسام امکانات از جمله قابلیت های شبکه های مجازی و ماهواره ای بر آمده اند.

چندی پیش امام جمعه مهاباد در خطبه های نماز جمعه این شهرستان نسبت به تحرکات تبلیغی مسیحیت تبشیری و فرقه های ضاله ای چون شیطان پرستی هشدار داده بود.

ماموستا سهرابی در تاکید دوباره بر تذکرات خود در جلسه شورای اداری این شهرستان در مورخه ۲۵ آذرماه ۹۶ نسبت به فعالیت گسترده این فرق در مهاباد و تاسیس کلیساهای خانگی در مهاباد به مسئولان این شهرستان هشدار داد.

اظهارات مکرر امام جمعه مهاباد در خصوص تبلیغ مسیحیت تبشیری و فرق انحرافی و ضاله در این شهرستان و شایعات و اخبار ضد و نقیضی که همزمان با وقوع قتل یک جوان مهابادی توسط دوستانش  در شبکه های اجتماعی و مردم کوچه بازار شنیده شد، ما را واداشت علاوه بر پیگیری این ادعا از ماموستا سهرابی در خصوص سابقه حضور مسیحیت در مهاباد گزارشی را تهیه نماییم.

از آنجایی که نقد مسیحیت تبشیری برای ایجاد وحدت میان مسلمانان و مسیحیان صورت می گیرد و هدف از انتشار این گزارش نه تنها بی حرمتی و در مظان اتهام قرار دادن هموطنان مسیحیّمان نیست بلکه تنها برای آگاهی بخشی در خصوص اهداف پیدا و پنهان این فرق برای خانواده های مسلمان ایرانی است،  مثلا وهابیت به عنوان فرقه ای منحرف در مورد اسلام نگاهی ظاهرگرایانه دارد، مسیحیت تبشیری و صهیونیسم نیز به نام مسیحیت در مسیر اهدافشان سوء استفاده می‌کنند ضروری به نظر می رسید که در این باره گزارش مبسوطی تهیه و به اطلاع مخاطبان عزیز رسانده شود.

تاریخچه حضور مسیحیان در ایران

بسیاری از تاریخ نگاران بر این باورند که اولین حضور مسیحیان خصوصاً ارمنی ها در ایران به دوران حکومت مادها مربوط می شود بر این اساس سومین پادشاه دولت ماد هوخشتره، با حاکم نیمه مختار ارمنی و دولت بابل پیمان نظامی می‌بندد و سرانجام در ۶۱۲ ق.م با حمله به آشور و سقوط آن دولت، ارامنه به تحت تسلط دولت ماد در می‌آیند. بدین ترتیب دولت آشور سقوط می‌کند و دولت ایران به تکیه گاهی قدرتمند و قابل اطمینان برای ملت‌های همسایه بدل می‌شود.

در ادورا مختلف به دلیل جنگهای متعدد حاکمان ایرانی بارها و تحت عناوین مختلف ارمنیان به ایران کوچانده شده اند که نهایتا در اواخر قرن ۱۶ میلادی و آغاز حکومت صفویان، ارامنه عمدتاً در آذربایجان متمرکز شدند و تعداد کمی از آنها نیز در شهرهایی چون قزوین، اصفهان و ری به کار تجارت مشغول شدند. در سال ۹۹۹ هجری قمری به موجب پیمان منعقده بین شاه عباس و سلطان مراد سوم، خلیفه عثمانی، تبریز، غرب ایران و ارمنستان، شکی، شیروان، گرجستان و قره باغ تحت سیطره عثمانی درآمد. در سال ۱۰۱۳ هجری قمری، شاه عباس بخش اعظمی از آذربایجان، ارمنستان و قره باغ را از عثمانیان باز پس گرفت؛ ولی به محض اطلاع از حرکت سردار عثمانی از شیروان به سوی فارس، ساحل جنوبی رودخانه ارس، عقب نشینی کرد و دستور داد ارمنیانی که در مسیر حرکت سپاهیان عثمانی سکونت داشتند، به ایران کوچانده شوند. طبق فرمان شاه عباس، ارامنه به اصفهان و شهرهایی چون رشت، قزوین، شیراز، اراک، همدان، انزلی و کاشان برده شده و اسکان داده شدند. به دستور شاه عباس تجار و صنعت گران ارمنی در جنوب اصفهان در ساحل جنوبی رودخانه زاینده رود سکنا داده شدند و ارامنه ساکن در نواحی روستایی اصفهان به کشاورزی، دامداری و باغداری اشتغال یافتند. شاه عباس برای اینکه ارامنه را به سرزمین جدید وابسته کند، به آنها اجازه داد تا با ساختن کلیساهای متعدد و برپایی خلیفه گری، امور مذهبی و اجتماعی خاص خود را داشته باشند، پس از در گذشت شاه عباس اوضاع ارامنه دگرگون شدهمکاری نظامی و مهاجرت ارامنه به ایران، از این مقطع تاریخی آغاز و تا نهضت مشروطیت در قرن بیستم ادامه یافت.».

طبق آمار موجود، اکثریت مسیحیان ‌ایران را جمعیت ارامنه تشکیل می ‌دهند. در حال حاضر بر اساس آخرین آمار سال‌ هاى گذشته در حدود سیصد هزار نفر عیسوى در‌ایران زندگى می ‌کرده و می‌ کنند. در حدود ۳۵ هزار نفر کاتولیک و ۳۶ هزار نفر پروتست و بقیه از دیگر فرقه ‌هاى مسیحى می‌ باشند. دو سوم عیسویان‌ ایران از‌نژاد ارمنى و یک سوم دیگر کلدانى و آسورى (آشوری) می‌ باشند.

پس از انقلاب شکوهمند اسلامی نیز ارامنه  مهمترین دوره فعالیت های سیاسی ـ اجتماعی خود در ایران را تجربه می کنند و به جز دوره اول مجلس شورای اسلامی در تمام دوره ها نماینده داشته اند و پس از دوره پنجم نیز تعداد نمایندگان آنها به دو نفر افزایش یافته است.

جمعیت ۳۰ هزار نفری آشوریان ایران نیز علاوه بر ارامنه، دارای یک نماینده مجلس در هر دوره مجلس شورای اسلامی می باشد. همچنین دارای مدارس و در حدود ۲۰ مرکز و انجمن فرهنگی-ورزشی می باشند که با بودجه مستقیم دولت جمهوری اسلامی ایران تاسیس و اداره می شوند.

در قانون اساسی جمهوری اسلامی و در اصل دوازدهم این قانون پس از اعلام دین ومذهب رسمی ایران به عنوان دین اسلام و مذهب اثنی عشری، به الی الابد بودن آن تاکید مینماید. در همان اصل احترام به مذاهب دیگر اسلامی و حدود آزادی این مذاهب می پردازد: «… و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی، طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه(ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به آن در دادگاهها رسمیت دارند…». مذاهب مورد نظر در همین اصل بدین گونه شمرده میشوند: حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی.

 ارمنی های مهاباد

مهاباد شهری کُردنشین در جنوب استان آذربایجان غربی است. آئین مردمان این شهر اسلام و مذهبشان سنی شافعی است. این شهر از دیرباز به دلیل موقعیت جغرافیایی که داشته چون صدفی مامن مرواریدهای درخشانی از فرهنگ و ادب و سیاست بوده است.

به استناد تاریخ این شهر به دلیل قرارگیری در جغرافیای عالی و بهره‌مندی از دشت‌ها و جلگه‌های سرسبز و حاصلخیز، یکی از کهن‌ترین منزلگاه‌های بشری بوده است. کارشناسان و باستان‌شناسان با توجه به آثار به دست آمده از ایران کهن، همچون سفال‌های منقوش، قدمت این منطقه از استان آذربایجان غربی را مطابق با تمدن‌های سیلک ۳ و شوش عنوان کرده و اعتقاد دارند که مردم این نوع تمدن‌ها در دورانی برابر با ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد حضرت مسیح (ع)، با تمدن میان‌رودان و فلات ایران، در ارتباط بوده است.

مهاباد منزلگه عارفان و علمای برجسته دین اسلام بوده و هست و وجود مساجد تاریخی در شهر و روستاهای اطراف آن مبین اوج اعتقادات دینی در میان مردمان این خطه از ایران اسلامی می باشد.

کُردهای مسلمان به واسطه نژاد و مسلکشان مردمانی صلح طلب و نوع دوست هستند و همین موضوع باعث شده در ادوار مختلف پیروان ادیان ابراهیمی، مناطق کردنشین را به عنوان سرزمینی امن برای ادامه حیات برگزینند. هرچند مستندات قابل ارائه ای در خصوص تاریخ دقیق ورود ارامنه به منطقه مکریان و خصوصا مهاباد در دسترس نیست اما بر اساس گفته های شاهدان عینی حضور ارمنیان در شهرمهاباد به همین چند دهه اخیر مربوط می شود.

مهابادی ها هنور هم محله ی کوچکی در مرکز شهرشان را به نام محله ی ارمنی ها «گه ره کی ئه رمه نیان» می شناسند. بر اساس اطلاعات موجود تعداد ارمنی های مهاباد به مراتب کمتر از خانواده های کلیمی ساکن در این شهر بوده است و مطلعین در این باره تعداد خانواده های ارمنی مهاباد را در بهترین حالت در حدود ۲۰۰ خانواده تخمین می زنند.  نتیجه تحقیقات مکریان نشان می دهد که ارمنی ها در مهاباد بر خلاف کُردهای ارمنی در گرجستان و ارمنستان و کردستان عراق، کُرد نبوده اند و علی رغم دارا بودن محله ای بنام خود فاقد کلیسا و عبادتگاه بوده اند که این نشان دهنده کم بودن جمعیت آنها و ریشه دار نبودن سکونت آنها در طول ادوار مختلف در این شهر است.

همانگونه که پیشتر گفته شد موقعیت سوق الاجیشی منطقه مکریان به مرکزیت مهاباد سبب شد نام این شهر در وقایع تاریخی خصوصاً جنگ های فرسایشی بین امپراتوری های ایران و عثمانی و روسیه تزاری برجسته شود.

همین اهمیت سبب تاسیس کنسولگری روسیه در مهاباد شده که  سخن از حضور روس ها در مهاباد نا خواسته خاطره تلخ قتل عام مردم بی دفاع مهاباد و روستاهای دشت شارویران این منطقه را درست در روز جشن میلاد پیامبر اسلام (۱۲ ربیع الاول ۱۳۳۴ ـ زمستان ۱۲۹۵) را به یاد مهابادی ها می آورد.

به عقیده برخی حضور ارمنیان در مهاباد تاکتیکی از سوی حکومت وقت روسیه برای تغییر معادلات سیاسی و نظامی و دستکاری دموگرافی این منطقه برای محکم کردن جای پای خود بوده است.

بررسی های مکریان نشان می دهد در حال حاضر هیچ خانواده مسیحی یا ارمنی و حتی کلیمی به صورت رسمی در مهاباد زندگی نمی کنند و آخرین خانواده های مسیحی در سالهای آغازین انقلاب و نا آرامی های منطقه از مهاباد کوچ کرده اند یا پیش از آن به اسلام گرویده اند.

جریان مسیحیت تبشیری

جریان تبلیغ و تبشیر مسیحیت بدون در نظر گرفتن اختلافات فرق و مذاهب مسیحی با ‏تشکیل اردوگاه صلیبی در سطح جهان با تمام امکانات اقدام به جذب مسلمانان و پیروان ‏دیگر ادیان می‌نمایند‎.‎

این جریان در قالب تشکل‌های فرقه‌ای از جمله کلیساهای خانگی (کلیسای محرمانه) ‏محافل محرمانه و فرقه‌های صلیبی با ارتباط‌گیری مستقیم با سرشاخه ها که معمولا در ‏تهران و بعضاً کشورهای خارجی و اخذ کمک مالی و … در سطح تقریباً گسترده اقدام تبلیغی ‏می‌نمایند و متأسفانه موفق به جذب تعدادی از مسلمانان شده‌اند لازم به ذکر است که ‏اقلیت مذهبی پروتستان و منشعب آن جیززانلی یکی از مهمترین دغدغه‌های کارشناسان ‏حوزه فرهنگ در حوزه اقلیت‌های دینی است‎.‎

‎ ‎این اقلیت مذهبی با وابستگی به خارج از کشور و هدایت مستقیم از سوی جریان ‏پروستانتیزم بین‌الملل، سیاست‌های تبلیغ و تبشیر آنان را پیگیری می نمایند از معضلات جدی ‏حال و آینده حوزه فرهنگ خواهد بود‎.‎

با نفوذ روز افزون اسلام در ممالک غربی‎ ‎یکی از مهمترین راه‌حل‌های پیش‌روی و توسعه اسلام که در دستور کار غرب قرار گرفته تبلیغ و تبشیر مسیحیت در کشورهای اسلامی ‏همین جریانات تبشیری هستند‎.‎

تمام فرقه‌های مورد قبول و مطرود پروتستان‌ چون شاهدان یهود، مرمون‌ها، مونیسم و … ‏در یک اردوگاه مشترک تجمع داشته و اتحاد عمل و نظر دارند و هدف همه آنها با هدایت ‏سرویسهای جاسوسی غربی، ضرورت مسیحیت جهانی و لزوم تبلیغ و تبشیر مسیحیت به ‏ویژه در مناطق اسلامی است‎.‎

این روند در ایران در دوره پهلوی اول و به ویژه پهلوی دوم به شکل منسجم‌تری ادامه پیدا کرد.

در قرن سیزده و چهارده هجری با افزایش شمار گروه‌های‌ تـبلیغی، بر‌ فعالیت‌ آنها نیز افزوده‌ شد. درحالی‌که تا پیش از این، به دلیل بهره‌گیری از شیوه‌های مستقیم، امکان نفوذ و جذب‌ مسلمانان‌ وجود نداشت. بنابراین شیوه‌ها و روش‌های جـدید مـتناسب بـا جامعه ایران در رأس‌ برنامه‌های تبلیغی‌ قرار‌ گرفت.

مسیحیت تبشیری در مهاباد سوء ظن یا حقیقت

هرچند پیگیری های مکریان در خصوص سبقه و نحوه فعالیت این جریان در مهاباد به نتیجه نرسید و هیچ  آمار رسمی در خصوص پیروان احتمالی این فرقه در دسترس نیست.

با این حال ملا قادر سهرابی امام جمعه مهاباد در گفت و گوی اختصاصی با مکریان از مهمترین عوامل وجود فرق ضاله و انحرافی از جمله شیطان پرستی، وهابیت و مسیحیت تبشیری در مهاباد پرده بر می دارد و می گوید: متاسفانه ضعف و بی توجهی والدین در خصوص آموزش مسائل دینی به فرزندانشان سبب به وجود آمدن نحله های فکری منحرف در سطح شهرستان و خصوصاً در بین جوانان مهابادی شده است، روزانه اخبار مختلفی در خصوص تبلیغ پیدا و پنهان این فرق به گوش ما می رسد که حسب وظیفه شرعی که به عنوان یک روحانی بر عهده داریم باید مردم و مسئولان امر را نسبت به خطرات آن هوشیار کنیم و با بهره گیری از تریبون های که در اختیار داریم تذکرات لازم را به متولیان امور گوشزد کنیم.

ماموستا سهرابی به بی تفاوتی برخی روحانیون این شهر اشاره می کند و می گوید: متاسفانه بسیاری از ماموستاها نسبت به چنین مسائل مهمی بی تفاوت هستند و هیچ اتفاق نظری در مواجهه با چنین تهدیداتی در بین روحانیون شهرستان وجود ندارد به همین دلیل هر روز شاهد و ناظر بروز مشکلات و مصائب اعتقادی جدید خصوصاَ در بین نسل جوان هستیم.

روشهای تبلیغی مسیحیت تبشیری

روش عضو‌گیری در مسیحیت تبشیری به صورت هرمی است و افرادی که جذب می‌شوند خود به تبلیغ می‌پردازند. این در حالی است که افرادی که به مسیحیت می‌پیوندند از حداقل اطلاعات عقیدتی برخوردارند و تنها به صورت خودکار، به تکرار آموزه‌ها می‌پردازند.

روشهای تبلیغ و جذب این جریان به دو شیوه مستقیم و غیر مستقیم در حال انجام هستند که در روش غیر مستقیم با بهره گیری از تکنولوژی های جدید از جمله شبکه های ماهواره ای اینترنت صورت می گیرد.

در شرایط فعلی که جامعه ما با مشکلات عدیده اقتصادی روبه روست و احساس یاس و سرخوردگی در بین جوانان خصوصاً قشر تحصیل کرده و دانشگاهی مشهود است این قشر از جامعه را به مهمترین طعمه جریانات منحرف فکری و فرهنگی تبدیل کرده است.

جوانان منطقه بعد از پایان تحصیلات به دلیل عدم وجود کار مناسب با اوقات فراغت زیادی روبه رو هستند و همین موضوع آنها را به مخاطبان خوبی برای تلویزیون های ماهواره‌ای تبدیل کرده است. این شبکه ها به صورت گوناگون نقش به سزایی در اعمال تبلیغات مسیحیت ایفا می‌کند. مجموعه‌های رسانه‌ای که به صورت شبکه‌ای و کاملاً هماهنگ به تحرک می‌پردازند با شیوه‌های گوناگون به صورت مستقیم و غیرمستقیم تبلیغات وسیعی را برای مسیحیت به مرحله اجرا در می‌آورند. از جمله شبکه‌ها و رسانه‌هایی که می‌توان به آنها اشاره کرد «محبت تی وی»، «نجات»، «امید ایران» و … است.

در این میان شبکه «جم.جونیور»، زیرمجموعه شبکه‌های ماهواره‌ای «جم» که به پخش انیمیشن و برنامه‌های مختص کودکان و نوجوانان اختصاص دارد، چندی است، نمایش انیمیشن‌هایی با مضمون مسیحیت تبشیری را در دستورکار خود قرار داده.

عمده محورهای القای این تلویزیون‌ها شامل موارد زیر است:

-تبلیغات مسیحیت صهیونیستی: انجام تبلیغات ویژه معتادان و معلولان با استفاده از تصاویر ساختگی و جعلی و انتشار موسیقی و تصاویر و نماهنگ‌های هیجان‌آور به صورت مداوم.

-نشان دادن مسیحیت به عنوان دینی فراگیر که توانسته تمامی نژاد‌ها را به خود جذب کند.

همانگونه که پیشتر گفته شد تبلیغات اینترنتی یکی دیگر از روشهای مهم تبلیغات مبشرین مسیحیت است. برخی از ویژگی‌های منحصر به فرد اینترنت، زمینه‌ای را فراهم آورده است تا بسیاری از گروه‌ها و جریان‌های غیرقانونی از آن به عنوان وسیله‌ای امن جهت تبلیغ و جذب بهره‌برداری کنند. مبلغان مسیحی در اینترنت با حداقل ۳۰ سایت رسمی در حال فعالیت هستند. تالار گفت‌وگوی این سایت‌ها به محلی برای جذب ایرانیان تبدیل شده است.

یکی از روشهای جدیدی که طی همین چند مدت اخیر در دستور کار این جریان قرار گرفته سوء استفاده از فیلترینگ شبکه های اجتماعی نظیر تلگرام در ایران است. به دلیل اینکه تلگرام به عنوان پیام رسانی محبوب در بین جوانان ایرانی ریشه دوانده و متاسفانه هیچ جایگزینی مناسبی برای آن عرضه نشده بسیاری از کاربران این شبکه اجتماعی برای بهره گیری از امکانات ارتباطی آن از فیلتر شکن استفاده می کنند و همین فیلتر شکن های رایگان بستر خوبی برای تبلیغ مسیحیت تبشیری فراهم آورده است.

افراد، تبلیغ‌ها را دریافت و پس از مدتی به محافل خانگی دعوت می‌شوند. از کارکردهای دیگر اینترنت تشویش اذهان عمومی، انتشار اکاذیب و بزرگ‌نمایی است.

تبلیغ مستقیم

-تبلیغات شهری: تبلیغات شهری مسیحیت شامل طیف وسیعی از اقدامات می‌شود مانند: دیوارنویسی، ترسیم صلیب «در برخی از نقاط شهر مهاباد علائمی شبیه به صلیب رسم شده که مکریان نمی تواند اصالت آنها را به عنوان علائم مذهبی یا مربوط به فعالیت های عمرانی دستگاههای خدمت رسان شهری تائید نماید» بر روی اماکن عمومی و خصوصی، توزیع سی دی تبلیغی رایگان نظیر «خدا محبت است»، «داستان خدا» و …

همچنین توزیع رایگان کتاب‌هایی نظیر «حیات در مسیح»، «عیسی کیست»، «اصول اعتقادی ما»، «خدمت تعلیم» و … از این دست اقدامات است.

-تبلیغات در کلیساهای خانگی: این کلیساها منازلی هستند که کیشیشان مسیحی و یا افراد مرتد تازه جذب شده، مالکیت و یا اجاره آنها را در اختیار دارند. این محل‌ها توسط سازمان‌های کلیسایی با مبالغ قابل توجهی اجاره داده می‌شود تا توسط مالک، امورات جذب افراد صورت گیرد. این مکان‌ها عمدتا شاهد رجوع جوانان تازه جذب شده هستند. برخی کتب، سی‌دی، جزوات، شب‌نامه‌ها و وبلاگ‌های اینترنتی در این اماکن تهیه، توزیع و به روز رسانی می‌شود. کلیسای خانگی ایرانیان نو کیش در استانبول ترکیه واقع شده است.

–  اغواگران: گروه‌های مبلغ انجیل، طیف وسیعی از زنان جوان و خوش سیما را در اختیار دارند و از این گروه برای جذب افراد مذکر بهره‌‌برداری می‌کنند. این گروه از افراد با سخنرانی و تبلیغ چهره به چهره در محافل به جذب جوانان اقدام می‌کنند.

با پیشرفت تکنولوژی و اشاعه دین گریزی در جامعه مصرفی و مادیی گرای غربی هر روز شاهد پیدایش فرق و نحله های فکری و مکاتب بشری و  روشهای پیچیده تبلیغی و عضو گیری خواهیم بود. بدون شک دشمنان اسلام برای رسیدن به اهداف شوم خود مهمترین قدرت جامعه اسلامی را که همان ایمان به خداست ممورد هجوم قرار داده اند و برای خلع سلاح اعتقادی نسلهای فردای جوامع اسلامی برنامه ریزی گسترده ای ترتیب داده اند. می طلبد والدین با توجهه بیش از پیش به مسائل اعتقادی و با آموزش مستمر مفاهیم دینی به فرزندان خود بیش از هر نهاد و مسئول دیگری در قبال فرزندان خود احساس وظیفه نمایند و کودکان معصوم خود را از گزند افکار پلید و پوچ دشمنان اسلام بر حذر دارند.

رسول گلباخی

منابع:

  • تاریخچه حضور هموطنان ارمنی در ایران، موسسه مطالعاتی دیدبان.
  • ایرانیان ارمنی، اسماعیل رائین، چاپخانه تهران، ۱۳۴۹، ص ۵۶ و ۷۳ ـ ۷۱٫
  • تاریخ ادیان و مذاهب ایران، عباس قدیانی ۲۰۰۲، ص ۲۸۲٫
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل ۱۲٫
  • اقلیت های مذهبی در ایران، مجله پگاه حوزه،  ۲۷ مهر ۱۳۸۶، شماره ۲۱۷٫
  • «بررسي اوضاع طبيعی، اقتصادی و انسانی کردستان» چاپ دوم، ص ۱۰۶٫
  • نگاهی به تاریخ مهاباد، سید محمد صمدی، انتشارات رهرو مهاباد، ۱۳۷۳٫
  • مسیحیت تبشیری یا مسیحیت صهیونیستی، خبرگزاری شبستان.

انتهای پیام/ گ م



گفتگو